دكتر عليمحمد كاردان در سال ١٣٠٦ شمسي در شهر يزد به دنيا آمد. دوره ابتدايي را در دبستان سعدي و دوره اول متوسطه را در دبيرستان ايرانشهر زادگاه خود گذرانيد. پس از گذرانيدن دوره اول متوسطه و به تشويق دبيران خود و نيز به اقتضاي وضع خانوادگي خود در دانشسراي مقدماتي يزد كه به تازگي تأسيس شده بود به تحصيل مشغول شد و خود را براي آموزگاري آماده كرد. اما چون با رتبه اول در اين مدرسه فارغ‌التحصيل شد بنا بر مقررات آن زمان براي ادامه تحصيل به دانشسراي عالي تهران اعزام شد و به هزينه دولت به تحصيل پرداخت.  پس از گذرانيدن «كلاس مخصوص» آن مؤسسه كه در حكم سال ششم دبيرستان بود در دوره ليسانس دبيري فلسفه و علوم ‌تربيتي در دانشسراي عالي تهران پذيرفته شد.
وی در طول تحصیل در دانشسراي عالي، زبان فارسي را نزد بزرگانی چون دكتر معين، دكتر پرويز ناتل خانلري و بديع‌الزمان فروزانفر، زبان عربي را در محضر آيت‌الله مهدي الهي قمشه‌اي، فلسفه قديم را نزد آيت‌الله محمد حسين فاضل توني، فلسفه جديد را در محضر دكتر يحيي مهدوي، دكتر رضا‌زاده شفق و دكتر غلامحسين صديقي گذراند. در روان‌شناسي از محضر دكتر علي‌اكبر سياسي و در جامعه‌شناسي از محضر دكتر غلامحسين صديقي فیض برد. درسهاي علوم تربيتي را نزد دكتر محمدباقر هوشيار، دكتر عيسي صديقي و دكتر اسدالله بيژن و فيزيولوژي اعصاب را نزد دكتر عبدالله شيباني تلمّذ كرد.
دکتر کاردان در سال ١٣٢٨ درجه ليسانس فلسفه و علوم تربيتي را از دانشسراي ‌عالي (دانشگاه تهران) کسب کرد و چون فارغ‌التحصيل رتبه اول دوره خود بود،  طبق قانون اعزام دانشجو به خارج براي ادامه تحصيل در دوره دكتري فلسفه و علوم تربيتي به دانشگاه ژنو در سويس اعزام و در دانشكده ادبيات و مؤسسه علوم تربيتي اين دانشگاه (معروف به مؤسسه ژان ژاك روسو) مشغول به تحصيل شد. وی فلسفه را نزد استاداني چون شارل ورنر(Ch. Werner) (مؤلف تاريخ فلسفه يونان)، روان‌شناسي را  نزد روان‌شناس و معرفت‌شناس مشهور ژان پياژه (Jean Piaget) و تعليم و تربيت را نیز نزد استاداني مانند روبر دوترانس (Robert Dottrens) آموخت. سرانجام در سال ١٣٣٦ به اخذ درجه دكتري فلسفه علوم تربيتي از دانشكده ادبيات دانشگاه ژنو نايل شد. دکتر کاردان پس از اخذ درجه دكتري به رغم اينكه از سوي پروفسور پياژه براي دستياري در «مركز معرفت‌شناسي تكويني» به‌ كار دعوت شد، به سائقه وظيفه‌شناسي، بي‌درنگ به وطن بازگشت. پس از شركت در آزموني از سوي دانشگاه تهران براي انتخاب به عنوان دانشيار كرسي اصول آموزش و پرورش و جانشيني استاد فقيد دكتر هوشيار- كه در تابستان ١٣٣٦ از دنيا رفته بود - و پذيرفته شدن در آن آزمون به خدمت در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران مشغول شد و تدريس درسهايي مانند اصول آموزش و پرورش و تاريخ آموزش و پرورش را به عهده گرفت. با تأسيس مؤسسه مطالعات و تحقيقات اجتماعي در دانشگـاه تهـران (١٣٣٧ ـ ١٣٣٨) و ايجاد دوره ليسانس و فوق‌ليسانس علوم اجتماعي از وی برای تحقيق و تدريس در اين مؤسسه نيز دعوت شد. لذا تا سال ١٣٤٥ به تدريس روان‌شناسي اجتماعي و روش تحقيق در علوم اجتماعي پرداخت؛ همچنين به ترجمه كتابهاي مهمي در روان‌شناسي اجتماعي و مردم‌شناسي و روش تحقيق در زمينه‌هاي فوق توفيق يافت.
دكتر كاردان به موازات تدريس، تحقيق، ترجمه و تأليف از همان آغاز كار در مديريت امور دانشگاه نيز مشارکت داشت؛ از جمله تا سال ١٣٤١ مديريت دروس مؤسسه مطالعات و تحقيقات اجتماعي؛ از ١٣٤١ تا ١٣٤٨ رياست اداره كل آموزش دانشگاه تهران و از ١٣٤٨ تا ١٣٥٦ نیز رياست نخستین دانشکده علوم تربیتی کشور که در دانشگاه تهران ایجاد شده بود را بر عهده داشت.
وی پس از انقلاب اسلامی هم در عرصه های علم و فرهنگ یاریگر نظام بوده و در سال ١٣٦٩ از سوي شوراي عالي انقلاب فرهنگي به عضويت پيوسته فرهنگستان علوم جمهوري اسلامي ايران برگزيده شد. دکتر کاردان علاوه بر تدريس در دوره‌هاي مختلف كارشناسي و كارشناسي ارشد و دكتري در دانشگاههاي تهران و تربيت مدرس، از ١٣٦٣ تا ١٣٧٦ سرپرستي مؤسسه روان‌شناسي دانشگاه تهران را عهده دار بود. دكتر كاردان سالها در شوراي دانشگاه تهران و هيئت مميزه علمي آن و نيز هيئت مميزه مركزي عضويت داشته و فعاليت كرده است. وی همچنین از نخستين صاحبنظرانی است كه در سازماندهی متمرکز و جدید آزمون ورودي دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي كشور از سال ١٣٤٢ نقش ویژه‌ای داشته است.
از دیگر اقدامات ماندني او تلاش در گسترش رشته‌هاي مختلف علوم تربيتي در سطح كارشناسي ارشد و تأسيس نخستين دوره دكتري علوم تربيتي (تاريخ و فلسفه آموزش و پرورش) در سال ١٣٥٣ در دانشكده علوم تربيتي دانشگاه تهران است.
مديريت گروههاي پژوهشي روان‌شناسي و علوم تربيتي سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انساني، عضويت در شوراي پژوهشي اين سازمان و همكاري مؤثر با پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي و پژوهشكده حوزه و دانشگاه و نيز مؤسسه پژوهشي برنامه‌ريزي درسي و نوآوريهاي آموزشي وابسته به وزارت آموزش و پرورش از جمله فعاليتهاي ديگر وي در مراکز مختلف علمی است.